Home Page
23.09.2018
23.09.2018
ORGANİZASYONLAR
WORKSHOPLAR
SÖZEL & GÖRSEL DESTEK
TASARIM / PROJE
Üyelik
facebook sayfamıza katılın !



Lale Devri’nden Günümüze Kültür ve Sanat Yansımaları

Ceylan MutluBu hafta sonu başlayan ‘Lale Bayramı’ nedeniyle yaşanan hoşluk ve arkasındaki güncel siyasi kargaşanın yarattığı karışık duygularla kültür ve sanat tarihimizden bazı kesitleri sizlerle paylaşmak istedim.

Osmanlı İmparatorluğu’nun gücü ve 1683 yılına kadar korumayı başardığı sınırları, Viyana bozgunuyla gerilemeye başladıktan sonra 1688’de Belgrat’ın kaybedilmesi ve imzalanan ’ Karlofça Antlaşması Türklerin batıyla olan kültür ve sanat ilişkilerini de değiştirmiştir. Voltaire’in deyimiyle, XVIII yüzyıla kadar Batı Türklerin ayağına gitmiştir. Ayrıca, ondan önce Türklerin kendilerinden emin olduklarını , batıdan alacakları bir şey olmadığına inandıklarını kendilerini Müslüman olarak Hıristiyanlardan üstün tuttuklarını yazar. (Voltaire – Türkler Müslümanlar ve Ötekiler s.69)

artNeXT1718-Lale Devri’ne kadar Batı ile siyasi ve ticari ilişkimiz olmasına rağmen kültürel ilişkimiz olmamıştır. Ancak, ardı ardına gelen başarısızlıklar Osmanlı devlet adamlarını rahatsız etmiş ve 1720’de 28 Mehmet Çelebi başkanlığında bir heyet Avrupa’daki değişiklikleri incelemek üzere Paris’e gönderilmiştir. Seyahatnamesinde birçok yenilik ve araştırmayı detaylarıyla anlatmıştır. Bu bilgiler özellikle III. Ahmet Dönemi’nde etkilerini göstererek Paris’in saray hayatını İstanbul’a yansıtmaya başlar. 1718’den itibaren ‘Lale Devri’ denilen dönemin eğlence ve sanat atmosferinin bütün İstanbul’u sardığını, köşklerin yapıldığını, Lale merakının uyandığını, büyük saz gösterileri ile şiir sohbetlerinin düzenlendiğini, Barok üsluplu kasır ve bahçe mimarisinin Fransa’dan aktarıldığını görüyoruz. Bu dönemde padişahların çoğu müzik ve şiirle uğraşmıştır. Şair Nedim’in ‘Gülelim oynayalım kam alalım dünyadan’ dizeleri o günün havasını dile getirmektedir. III. Ahmet’in pasif ve barışçı yaklaşımı ile Sadrazam İbrahim Paşa’nın aydın kişiliğiyle bağdaşmayan tutumunun, Avrupa’nın Osmanlı İmparatorluğu’nu en çok sıkıştırdığı döneme rastlaması ilginçtir.(Adnan Turani – Dünya Sanat Tarihi s.653)

Damat İbrahim Paşa, batılaşmayı gerekli gören ve Lale Devri’nin başlatan devlet adamlarından biridir. Onun döneminde ilk defa İbrahim Müteferrika ve Sait Çelebi’nin çabalarıyla Matbaada modern devlet yönetimleriyle ilgili bilgiler içeren ilk Türkçe kitaplar basılmıştı. Böylelikle, medreselerde uygulanan eğitim sistemi ve şeyhülislam fetvasıyla ertelenen birçok kültürel, sanatsal yenilik ve pozitif bilimin de kapısı aralanmış oluyordu. 1718 – 1839 yılları arasında Ortaçağ görüşü ile yönetilen kurumlar tasfiye edilmeye çalışılmıştır. Bu değişim ve yenileşme hareketleri sonucunda, doğu kökenli kültürümüz batı kültürü ile yer değiştirmeye başlamış, batı dilleri önem kazanmış, pozitif bilime bağlı eğitime dayalı Batı tarzı okullar açılmıştır. Birey hukuku ve halkın çıkarlarını gözeten bir devlet anlayışı geliştirilirken, batılı bir aydın kesim oluşmuştur.

Plastik Sanatlarımız da doğal olarak bu gelişmeler doğrultusunda batının sanat değerlerine bağımlı hale gelmiştir. XVIII. Yüzyıla ait ‘Surname’ adlı el yazmasının resimleri nakkaş Levni’ye aittir. Sanatçı lale Devri’nin eğlence hayatını anlatan minyatürler yapmıştır. 1700’lerden başlayarak Batılı sanatçılar saraya davet edilmiş hatta bazıları saray ressamlığı (baş nakkaşlık)’a kadar yükselmişlerdir. Dolayısıyla, Osmanlı’nın kendine özgü sanatı ölmeye başlamıştır.1793 de Osmanlı İmparatorluğu Mühendishanesi’nde gözleme dayalı resim dersi istihkam ve haritacılık için gerektiği kadar verilmekteydi. II. Mahmut -1835 döneminde yetenekli gençler eğitim için Avrupa’ya gönderilmeye başlandı. Harbiye Mektebi’ne resim derslerinin uygulamaya konulması ile batı resmi okullarımıza ilk adımı atmış oldu. 1875 sonrasında askeri liselere resim dersinin başlatılması resim tarihimizdeki değişimin ve batı resminin Türk sanatına girişinin başlangıcı olmuştur. Askeri Mühendishane’den yetişen en önemli ressamlarımız : Halil Paşa, Nuri Paşa, Ressam Hayri Binbaşı, Hasan Rıza, Süleyman Seyyit, Hüseyin Zekai Paşa, Şeker Ahmet Paşa, Hoca Ali Rıza,Kaymakam İsmail Hakkı ve Ressam İhsan gibi önemli isimlerdir.

1910’lu yıllarda Avrupa’ya giden ressamlarımızdan önce resim sanatımız yukarıda saydığımız asker ressamlarımızın çalışmalarını kapsıyordu. 1883’de Sanayi-i Nefise Mektebi’nin kuruluşu ile batılı anlamda resim eğitimi verilmeye başlanmıştı. Adnan Turani şöyle açıklıyor: ‘‘Böylece Batı’ya karşı yenilgilerimizin çaresini, gene batı üstünlüğünü sağlayan kültürünü ve sanatını almakta bulmuştuk. Görülüyor ki, önceki askeri alanda edinilmek istenen Batı Kültürü zamanla bize tümüyle kendini kabul ettiriyordu’’.

Sanatsal değerler değişen yaşam koşulları ve bilişim çağının oluşturduğu açılımlar doğrultusunda yeni estetik kuramlar kazanmaya devam etmektedir. Türk toplumunun kültür ve sanatına yeni değerler katacak , kültürel ve sanatsal değerlerimizi koruyup, geliştirebilecek dinamik ve çağdaş sanatçılar yetiştirmesi en büyük umudumuzdur.

 

YENİ SERGİLER…

Şeker Ahmet Paşa (1841-1907) Resim Sergisi
Dolmabahçe Sarayı Sanat Galerisi –Beşiktaş 1 Nisan- 11 Mayıs

Bedri Rahmi Eyüboğlu ‘Yaşasın Renkler’
Retrospektif Sergi 10 Nisan-24 Mayıs İş Sanat Kibele Galerisi – İŞ Kuleleri

Özlem Kalaycıoğlu Resim Sergisi 12-30 Nisan
İMSG – İstanbul Modern Sanatlar Galerisi

Güneş Karabuda ‘Duvarların Dili ’ Fotoğraf Sergisi / 25 Nisan-16 Mayıs
Yapı Kredi Kültür Merkezi Sermet Çifter Salonu

Ali Candaş Resim Sergisi 27 Mart -14 Nisan
DOKU Sanat Galerisi –Teşvikiye

Ara Güler ‘İSTANBULLU’
7 Nisan – 7 Mayıs Mac Art Gallery

Ertuğrul Ateş ‘UÇUCU ZAMANLAR, ROMANTİK SALINIMLAR’
Teşvikiye Sanat Galerisi 10 Nisan-10 Mayıs

Eray Özcan ‘HAYDARPAPŞA’NIN RENKLERİ’
Harmony Sanat Galerisi 22 Mart -13 Nisan

 

NEXUSartLine'da yayınlanan yazı, fotoğraf, karikatür, ilüstrasyon ve konuların her hakkı saklıdır.
İzinsiz alıntı yapılamaz.